Ngày 11/7, Bộ Giáo dục – Đào tạo đã tổ chức Hội nghị về trường phổ thông dân tộc bán trú tại 3 điểm cầu Điện Biên – Hà Nội – Đà Nẵng. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân chủ trì điểm cầu Điện Biên.

Quảng cảnh Hội nghị về trường phổ thông dân tộc bán trú

Hơn nửa thế kỷ qua, giáo dục ở vùng dân tộc và miền núi có những bước phát triển to lớn. Nhiều hình thức tổ chức ra đời đã góp phần tích cực vào công tác phổ cập giáo dục và xóa mù ở vùng dân tộc thiểu số. Do địa hình phức tạp, đường xá đi lại khó khăn, một bộ phận học sinh ở miền núi không thể trở về nhà mà phải ở lại trường, trọ trong nhà dân. Ngày cuối tuần các em mới về nhà lấy lương thực, chất đốt để tự nấu ăn hoặc đóng góp với gia đình các em trọ học.

Từ những năm 60 của thế kỷ trước ra đời một tổ chức trường lớp đặc trưng của vùng dân tộc là trường phổ thông có học sinh nội trú dân nuôi (vẫn được gọi là bán trú dân nuôi). Đến nay, dù đã có sự hỗ trợ của Nhà nước và cộng đồng, nhưng việc ăn ở của các em chủ yếu vẫn là do gia đình lo liệu.

Hội nghị về trường phổ thông dân tộc bán trú lần này nhằm tổng kết những bài học kinh nghiệm cũng như đề xuất phương hướng, giải pháp phát triển mô hình trường bán trú dân nuôi này.

Từ năm học 2000 đến nay, số học sinh bán trú dân nuôi tăng liên tục ở các cấp học. Năm học 2000 – 2001 có 60.695 học sinh bán trú, đến năm học 2008 – 2009 con số này đã tăng lên tới 144.124 học sinh.

Khai mạc Hội nghị, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh: “Chúng ta phải cố gắng làm sao đảm bảo được quy mô và chất lượng cuộc sống cho các em. Những học sinh bán trú dân nuôi là những học sinh hiếu học thực sự. Các em phải tự chăm lo cho mình khi còn rất nhỏ nhưng có tới 92% số lớp, 72% số trường nội trú được đánh giá là sạch sẽ. 70% các em học sinh bán trú thường xuyên tập thể dục. 73% các em tham gia phong trào trường học thân thiện, học sinh tích cực, tham gia chăm sóc các di tích lịch sử, văn hóa, gia đình chính sách. Hiện nay có tới 89% số trường đã có có người quản lý học sinh bán trú, đây là những con số đáng ghi nhận, bởi số tiền hỗ trợ cho những thầy, cô giáo này không được nhiều, tùy thuộc vào hoàn cảnh của từng tỉnh. Tuy nhiên, còn có những con số đáng buồn, chỉ có 26% khu nội trú có đủ nước sạch để dùng; 50% số phòng trọ của các em là tạm bợ, tranh tre nứa lá; chỉ có 9% số trường nội trú có tủ thuốc, chỉ có 1/3 số học sinh được khám sức khỏe định kỳ. Tuy là nội trú nhưng chỉ có 48% số trường có bếp, và 33% là do các em tự nấu lấy. Năm nay chúng ta phấn đấu làm sao cho các em đủ ăn, đủ mặc, đủ sách giáo khoa. Ở những thành phố lớn, quần áo cũ mọi người sẽ bỏ đi mà không biết còn rất nhiều trẻ em nói chung và học sinh ở những trường bán trú dân nuôi bị lạnh vì không có quần áo. Cùng đó, chúng ta phải lo một chỗ ở tử tế cho các em học sinh, đã gọi là bán trú dân nuôi thì phải có chỗ ăn, chỗ ở. Hiện nay, trong số 24 tỉnh có học sinh bán trú dân nuôi thì chỉ có 6 tỉnh có chế độ cho các em. Chúng ta phải chuẩn hóa chính sách này, phải tìm ra một chính sách chung cho cả nước. Từ đó, Chính phủ sẽ chi ngân sách, tỉnh sẽ đóng góp thêm. Chúng ta phải làm để chấm dứt tình trạng nhà lá mong manh, mùa đông gió lùa lạnh buốt, mùa hè mưa ướt cả phòng. Nên chăng, người dân chỉ chịu cái ăn, cái mặc, còn ở Nhà nước phải lo. Nhà nước phải chịu trách nhiệm quản lý. Theo tôi, nên chuyển số giáo viên lớn tuổi, không còn thích hợp với việc đứng lớp sang làm nhiệm vụ quản lý học sinh bán trú, ở những huyện miền núi có nhiều trường hợp như vậy. Trong Hội nghị này, chúng ta quyết tâm tìm ra giải pháp chính sách, chế độ cho các em, để 3 năm nữa cuộc sống của học sinh bán trú phải được chuyển biến”.

Trong phần thảo luận, rất nhiều ý kiến được đưa ra. Tất cả ý kiến của đại biểu tham gia thảo luận đều đánh giá sự cần thiết phải xây dựng một chế độ, chính sách phù hợp, chung cho cả nước. Từ đó, Chính phủ mới từ đó đầu tư cho các trường có học sinh nội trú dân nuôi.

Ông Đào Ngọc Dung, Phó Trưởng Ban thường trực, Ban Chỉ đạo Tây Bắc

Ông Đào Ngọc Dung, Phó Trưởng Ban thường trực, Ban Chỉ đạo Tây Bắc cho biết: “Tôi cho rằng đến giai đoạn này, việc xây dựng chính sách hỗ trợ, xây dựng các trường dân tộc bán trú dân nuôi là một điều rất cần thiết, và đã đủ độ “chín”. Trên thực tế, hệ thống bán trú dân nuôi đã phát triển trên 24 tỉnh và đã đưa được 144.124 học sinh đi học. Nó góp phần quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục, giữ và duy trì được số lượng học sinh miền núi. Theo tôi, bán trú dân nuôi là một mô hình rất hay, rất “trúng” trong giai đoạn hiện nay. Nó vừa tạo ra một môi trường mới cho các em học tập, giữ được học sinh. Đồng thời cũng là một cách để ta bồi dưỡng cán bộ là đồng bào dân tộc thiểu số. Thời gian tới, phát triển mô hình bán trú dân nuôi là bức thiết”.

Ông Trương Kim Minh, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai tâm sự: “Việc ra đời một cơ chế chính sách thông nhất về mô hình trường có bán trú dân nuôi đã trở thành cấp bách. Bởi nhu cầu học của học sinh dân tộc thiểu số (không có điều kiện đi lại trong ngày) là rất lớn. Lâu nay Chính phủ mới giải quyết được nội trú cho một bộ phận nhỏ con em đồng bào dân tộc thiểu số. Đấy là những trường dân tộc nội trú Nhà nước nuôi, được Nhà nước đài thọ toàn bộ, và hệ thống trường này trong nhiều năm qua đã phát huy tác dụng. Nhưng số lượng học sinh dân tộc thiểu số được vào đây không nhiều, phần lớn những học sinh ở xa, địa bàn khó khăn, muốn các em đi học đều, hiệu quả thì phải tổ chức cho các em ăn ở nội trú tại trường. Ngoài việc tạo thuận lợi cho các em vê cơ sở vật chất, nội trú tại trường còn giúp các em được giao lưu nhiều hơn, đây mới là nhu cầu quan trọng. Các em được tổ chức trọng một nếp sống văn minh hơn. Những kỹ năng sống như ăn uống, ngủ nghỉ đều được hướng dẫn. Ngoài ra, các em còn được hướng dẫn lao động sản xuất như trồng rau, chăn nuôi để tự trang trải cuộc sống. Thông qua hoạt động của sống nội trú, kỹ năng sống của các em được tăng cường. Đặc biệt, kỹ năng sử dụng tiếng Việt của các em được nâng cao rõ rệt. Đây là điều kiện quan trọng để các em có thể tiếp thu chương trình giáo dục tốt hơn.

Ông Trương Kim Minh, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Lào Cai

Để nhân rộng loại hình trường này, thứ nhất Nhà nước phải có một hướng dẫn pháp lý về loại hình trường này. Trong điều 61 của Luật Giáo dục bổ sung năm 2005 chỉ có nói Nhà nước khuyến khích người dân gửi con em vào những trường bán trú, và Nhà nước thành lập ở khu vực này những trường bán trú, nhưng cơ chế vận hành như thế nào, chính sách ra làm sao? Nó được những chế độ gì chưa có chính sách cụ thể? Mạnh địa phương nào, địa phương ấy làm. Thứ hai, Nhà nước phải hỗ trợ để các địa phương xây dựng khu nhà ở cho học sinh nội trú dân nuôi. Thứ ba, phải có những biên chế tối thiểu phục vụ các em, tối thiểu là cấp dưỡng. Phải chấm dứt tình trạng mỗi em một xoong, một nồi. Sau mỗi giờ học các em lại vội vội, vàng vàng về nấu ăn trong những cái bếp tự làm của các em”.

Ông Đinh Tiến Dũng, Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên cho biết: “ Tại những nơi làm thí điểm, chúng tôi đã hướng dẫn, rồi nấu cho các cháu ăn. Từ những việc trồng rau... hay việc đi nhà vệ sinh đúng cách cũng phải hướng dẫn. Đây là những kiến thức quan trọng, làm cho việc giao lưu của các cháu tốt hơn. Đây là những việc rất yếu của học sinh dân tộc. Chất lượng của học sinh phổ thông quyết định đầu vào của các trường nghề, trường cao đẳng, đại học, từ đó sẽ cho ra lực lượng lao động tốt cho đất nước và cho Điện Biên. Chế độ cho học sinh ở Điện Biên theo chế độ chung của Chính phủ. Tỉnh hỗ trợ cho các cháu con nhà nghèo từ 45.000 đồng tới 145.000 đồng/cháu tiền ăn, gạo phần lớn do gia đình tự đóng góp. Hiện nay, quan trọng là chúng tôi đang tập trung nguồn lực xóa nhà nội trú tranh tre, tạm bợ cho các cháu. Chủ trương của tỉnh là kiên cố hóa, đã làm là làm đồng bộ luôn cả vệ sinh, bếp và sân chơi. Giáo viên quản lý và phục vụ chúng tôi đang phải kiểm tra lại. Hiện nay, Điện Biên có những giáo viên tồn tại từ lịch sử là không thể đào tạo lại, không phục vụ cho việc giảng dạy có thể chuyển thành hợp đồng phục vụ cho việc cơ sở vật chất, về bán trú, nấu ăn cho các cháu”.

Sau phiên thảo luận, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân kết luận Hội nghị: “Sau khi thảo luận, tôi thấy, Nhà nước phải là người chịu trách nhiệm chính về đầu tư cho các trường bán trú dân nuôi, làm sao từ đó nâng cao chất lượng của phổ cập TH, THCS, THPT ở những tỉnh miền núi. Hiện nay, các em học sinh vì nhà ở xa, không đến trường được, người xót xa nhiều nhất là Nhà nước bởi đã làm mất cơ hội học tập, một nhu cầu chính đáng, tất yếu của các em học sinh, làm cho đất nước không thể phổ cập giáo dục được. Tuy nhiên, các trường học có bán trú dân nuôi sẽ giải quyết được vấn đề này. Theo tôi, việc xây trường Nhà nước phải làm. Theo báo cáo ông Nguyễn Văn Ngữ (Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tải chính, Bộ GD - ĐT) để xây dựng toàn bộ nhà ở cho 144.124 học sinh bán trú dân nuôi, Nhà nước sẽ phải chi ngân sách gần 2.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, khi xây dựng đề án chúng ta cũng phải cân nhắc các khoản chi như tiền điện, nước, chất đốt... Theo tôi, chi phí này Nhà nước cũng sẽ phải lo. Trong 3 năm, từ 2010 đến hết năm 2012, chúng ta phải xây xong hết nhà ở cho học sinh bán trú dân nuôi. Đến năm 2013 phải mở rộng được mô hình bán trú dân nuôi này”.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân giao cho Vụ Kế hoạch – Tài  chính và Vụ Giáo dục dân tộc xây dựng đề án để trình Chính phủ phê duyệt.

 Trần Nhật

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân thăm bếp ăn của trường THCS Mường Nhà, xã Mường Nhà, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên Cuối giờ chiều cùng ngày, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân đã đi thăm trường THCS Mường Nhà, xã Mường Nhà, huyện Điện Biên – mô hình điểm của Điện Biên trong thực hiện nội trú dân nuôi. Do đang là mùa mưa nên đường vào trường THCS Mường Nhà đi lại khó khăn, xe phải vượt qua hai đoạn ngầm, có đoạn xe không thể qua được, đoàn công tác phải vượt suối bằng bè tre người dân tự làm. Thăm mô hình nội trú dân nuôi tại Trường THCS Mường Nhà, Phó Thủ tướng và đoàn công tác rất vui mừng vì nơi ăn, ở của học sinh nội trú đã được xây dựng kiên cố, sạch sẽ. Khu nhà công vụ cho giáo viên của Trường cũng đang được xây dựng phấn đấu hoàn thành vào dịp năm học mới 2009 – 2010. Hiện nay, các phòng nội trú được xây dựng tại trường mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu của học sinh nội trú còn lại các em vẫn phải thuê ở nhà dân hoặc trong các lán, trại do phụ huynh dựng tạm hàng năm. Khẩu phần một bữa ăn của học sinh trường THCS Mường Nhà Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, cần nhân rộng mô hình này tại các trường có học sinh nội trú dân nuôi để tạo điều kiện cho học sinh yên tâm học tập, nâng cao chất lượng giáo dục. Nhân dịp này, Phó Thủ tướng đã tặng quà cho trường THCS Mường Nhà, UBND xã Mường Nhà và gia đình chính sách tiêu biểu tại xã.